شمس الدین حسینی: به سلامت روان اهمیت بدهید

شمس الدین حسینی: به سلامت روان اهمیت بدهید

سلامت روان

کسانی که از سلامت روان برخوردارند قادرند احساسات و رفتارهایشان را مهار کنند. آن‌ها می‌توانند با چالش‌های اجتناب‌ناپذیر زندگی‌شان رودررو شوند، رابطه‌ها و پیوندهای قوی برقرار کنند و زندگی سودمند و رضایت‌بخشی به‌وجود آورند. وقتی حوادث و موقعیت‌های ناخوشایند رخ می‌دهد، آن‌ها قادرند دوباره کمر راست کنند و به رشد و پیشرفت ادامه دهند.

متأسفانه بیشتر آدم‌ها به سلامت روان خود توجهی ندارند و تا زمانی که به مشکل برنخورده‌اند به آن اهمیت نمی‌دهند، اما همان‌طور که برای ساخت و حفظ سلامت جسمانی باید تلاش کنید، برای سلامت روانی و عاطفی نیز باید تلاش کنید. هرچه زمان و انرژی بیشتری صرف سلامت روانی‌تان کنید، قوی‌تر خواهد شد. خبر خوب این است که برای تقویت خلق‌وخو، افزایش قدرت التیام و بیشتر لذت‌بردن از زندگی، راهکارهای زیادی وجود دارد.

سلامت روانی یا عاطفی چیست؟

سلامت روانی یا عاطفی به میزان سلامت روان‌شناختی کلی شما اشاره دارد؛ یعنی درباره‌ی خودتان چه احساسی دارید، کیفیت ارتباطات‌تان چگونه است و توانایی و قدرت‌تان برای مهار احساسات‌تان تا چه اندازه است و چگونه با چالش‌های زندگی روبه‌رو می‌شوید.

سلامت روان فقط نداشتن مشکلات روانی از قبیل افسرده‌بودن، اضطراب‌داشتن و دیگر اختلالات روان‌شناختی نیست و فراتر از این است. سلامت روانی یا عاطفی با حضور ویژگی‌های مثبت معنا می‌یابد. همچنین، نداشتن احساس بد به معنای داشتن احساس خوب نیست. درحالی‌که برخی اشخاص ممکن است احساسات منفی نداشته باشند، هنوز هم نیاز دارند کارهایی انجام دهند که در آن‌ها احساس مثبت و خوب ایجاد می‌کند، تا بتوانند سلامت روان خود را به‌دست آورند.

اشخاصی که سلامت روانی دارند:

  • احساس رضایت می‌کنند.
  • مشتاق زندگی‌اند و می‌توانند خوش و شاد باشند.
  • می‌توانند با استرس مقابله کنند و قدرت التیام و پذیرش دارند.
  • در فعالیت‌ها و ارتباط‌های خود، معنا و هدفمندی می‌بینند.
  • برای آموختن مسایل جدید و سازگاری با تغییر، انعطاف‌پذیرند.
  • بین کار و تفریح و استراحت و دیگر فعالیت‌ها تعادل برقرار می‌کنند.
  • قادرند رابطه‌های رضایت‌بخش برقرار کنند و آن را حفظ کنند.
  • عزت‌نفس و اعتمادبه‌نفس بالاتری دارند.

این ویژگی‌های مثبت سلامت روانی از طریق فعالیت‌های هدفمند و رابطه‌های قوی به شما اجازه می‌دهد به کامل‌ترین شکل ممکن در زندگی مشارکت کنید. این ویژگی‌های مثبت همچنین به شما کمک می‌کند وقتی با چالش‌ها و استرس‌های زندگی روبه‌رو می‌شوید، توان سازگاری داشته باشید.

نقش التیام و انعطاف‌پذیری در سلامت ذهن

سالم‌بودن و داشتن سلامت روانی بدان معنا نیست که هرگز دچار مشکلات عاطفی و عصبی نشوید. همه‌ی ما دچار ناامیدی و فقدان می‌شویم و در معرض برخی تغییرات قرار می‌گیریم. چنین رخدادهایی بخش طبیعی زندگی هستند، و درعین‌حال می‌توانند موجب ناراحتی، اضطراب و استرس شوند.

تفاوت در این است که اشخاصی که از سلامت روان برخوردارند قادرند به‌خوبی با گرفتاری‌ها، آسیب‌ها و استرس‌ها و اضطراب‌ها کنار بیایند. چنین توانایی و قدرتی را قدرت انعطاف‌پذیری یا التیام می‌نامند. کسانی که از لحاظ احساسی و روانی سالم هستند در رویارویی با دشواری‌ها و حفظ دیدگاه مثبت، مهارت دارند. آن‌ها در شرایط بد و خوب، متمرکز، متعادل، انعطاف‌پذیر و خلاق می‌مانند.

یکی از عوامل کلیدی التیام و انعطاف‌پذیری این است که استرس و احساسات خود را متعادل کنید. ظرفیت درک و تشخیص احساسات‌تان و ابراز آن‌ها به شیوه‌ی مناسب، به شما کمک خواهد کرد در دام افسردگی، اضطراب یا دیگر چالش‌های خلقی منفی گیر نکنید. عامل کلیدی دیگر، واکنش شبکه‌ی حمایتی قوی است. حمایت و تشویق شبکه‌های مختلف حمایتی قدرت التیام شما را در زمان‌های دشوار تقویت خواهد کرد.

سلامت جسم با سلامت روان پیوند دارد

اولین گام مهم برای حفظ یا بازیافتن سلامت روانی، مراقبت از بدنتان است. ذهن و بدن با هم پیوند دارند. وقتی سلامت جسمانی‌تان را افزایش می‌دهید، به‌طور خودبه‌خود سلامت ذهنی و هیجانی حاصل می‌شود. به‌عنوان مثال، ورزش نه‌تنها قلب را تقویت می‌کند، با تحریک ترشح اندورفین (ماده‌ی شیمیایی قدرتمندی که به ما انرژی می‌دهد) سطح خلق‌وخویمان را بالا می‌برد.

فعالیت‌ها و کارهای روزانه‌تان می‌تواند جسم و روان شما را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین:

  • به اندازه‌ی کافی استراحت کنید.
  • از مواد غذایی مقوی استفاده کنید.
  • برای تخلیه‌ی استرس و بهبود خلق‌وخو ورزش کنید.
  • هر روز به تماشای طلوع خورشید بنشینید.
  • از سیگار و مواد مخدر و هر گونه ماده‌ی روانگردان اجتناب کنید.

همچنین برای تقویت و حفظ سلامت روانی و عاطفی‌‌تان، مهم است که به نیازها و احساسات‌تان توجه کنید. اجازه ندهید استرس و احساسات منفی ریشه بدواند. بین مسؤولیت‌های روزانه و آنچه از آن لذت می‌برید تعادل ایجاد کنید. اگر از خودتان مراقبت کنید، زمانی که چالش‌هایی بروز می‌کنند برای مقابله با آن‌ها آماده‌اید. علاوه بر هنگام تحرک جسمانی و ورزش، اندورفین به‌طور طبیعی وقتی ترشح می‌شود که:

  • کارهایی انجام می‌دهید که در دیگران تأثیر مثبت می‌گذارد.
  • نظم و انضباط فردی را تمرین می‌کنید.
  • چیزهای جدیدی می‌آموزید یا کشف می‌کنید.
  • از زیبایی طبیعت یا هنر لذت می‌برید.
  • تنش و اضطراب خود را مهار می‌کنید.
  • عادت‌های ذهنی ناسالم مانند نگرانی را محدود می‌کنید.
  • در کارهای معنادار و خلاق شرکت می‌کنید.
  • از یک حیوان خانگی (مانند پرنده) مراقبت می‌کنید.
  • پنج حستان را تقویت می‌کنید.

البته هر کس متفاوت است و این راهبردها در همه تأثیر مشابهی ندارد. برخی اشخاص با استراحت احساس بهتری به‌دست می‌آورند و برخی هم به هیجان، فعالیت یا تحریک بیشتری نیاز دارند. مهم‌ترین نکته این است که فعالیت‌هایی را پیدا کنید که از آن‌ها لذت می‌برید و موجب تقویت شما می‌شود.

عوامل خطرناکی که می‌تواند سلامت روانی‌تان را به مخاطره بیندازد

  • پیوند یا ارتباط ضعیف با مراقبان اولیه در زندگی: این‌که در نوزادی یا کودکی احساس تنهایی، کناره‌گیری، عدم امنیت یا بدرفتاری می‌کردید.
  • آسیب‌ها یا فقدان‌های جدی به‌ویژه در اوایل زندگی: مرگ پدر یا مادر یا دیگر تجربه‌های آسیب‌زا مثل بروز جنگ یا بستری‌شدن در بیمارستان.
  • درماندگی آموخته‌شده: تجربه‌های منفی که سبب می‌شود باور کنید درمانده‌اید و سررشته‌ی زندگی‌تان در دست شما نیست.
  • تأثیرات جانبی روش‌های درمانی: به‌ویژه در اشخاص مسن‌تر که ممکن است از داروهای مختلف استفاده کنند.
  • سوء مصرف مواد مخدر و هرگونه ماده‌ی روانگردان.

صرف‌نظر از این‌که کدام عوامل درونی یا بیرونی سلامت ذهنی و احساسی‌تان را شکل داده است، هرگز برای بهبود سلامت روانی‌تان خیلی دیر نیست. عوامل مخاطره‌آمیز می‌توانند عوامل حمایتی مانند ارتباط‌های عمیق، سبک زندگی سالم و راهبردهای سازگاری برای مهار استرس و احساسات منفی را به مخاطره بیندازند.

نشانه‌های هشدار: احساسات و رفتارهایی که باید به آن‌ها توجه فوری کنید:

  1. به‌راحتی نمی‌توانید بخوابید.
  2. بیشتر اوقات احساس افسردگی و درماندگی یا ناامیدی می‌کنید.
  3. نمی‌توانید بر زندگی یا کارتان تمرکز کنید.
  4. برای مقابله با احساسات دشوار از سیگار، غذا، مواد مخدر و مواد روانگردان استفاده می‌کنید.
  5. افکار یا ترس‌های منفی یا مخربی دارید که نمی‌توانید مهارشان کنید.
  6. در فکر مرگ یا خودکشی هستید.

چه زمانی باید در پی کمک حرفه‌ای باشیم؟

اگر برای بهبود سلامت ذهن و روان خود تلاش می‌کنید و هنوز هم احساس خوبی ندارید، باید در پی کمک حرفه‌ای باشید. روان‌شناس مجرب می‌تواند به ما انگیزه بدهد کارهایی را برای خودمان انجام دهیم که نمی‌دانستیم سودمند است، یا به‌تنهایی از ما ساخته نیست.

 

(شمس الدین حسینی)

نظرات بازدیدکنندگان